
Hızlı Yanıt
Omurgadaki kemikler arasında yastık işlevi gören disklerin, dış kısımlara doğru yırtılması ya da kaymasına bel fıtığı denir. Omurların arasında, dışı sert olan bir halka ve içerisinde jel kıvamında bir disk yer alır.
Öne Çıkanlar
- Bel fıtığı nedenleri tek bir faktöre bağlı olarak değil, birden farklı durumun birleşmesiyle oluşur.
- Bel fıtığı belirtileri yine birden fazla şekilde gözlemlenebilir.
- Bel fıtığında en önemli risk faktörü yaştır.
- Her sağlık sorununda olduğu gibi bel fıtığı teşhisinde de hastalık öyküsü, fizik muayene ve görüntüleme teknikleri tercih edilir.
Bu içerik Prof. Dr. Orkun Koban tarafından hazırlandı ve tarihinde incelendi.
Omurgadaki kemikler arasında yastık işlevi gören disklerin, dış kısımlara doğru yırtılması ya da kaymasına bel fıtığı denir. Omurların arasında, dışı sert olan bir halka ve içerisinde jel kıvamında bir disk yer alır. Disk zorlandığı ya da yıprandığı zaman dış halka bölgesinde çatlaklar meydana gelir. İç kısım bu durumda dışa doğru taşar. Taşan dokular, yan kısımlardaki sinirlere baskı oluşturabilir.
Bel Fıtığı Neden Olur?
Bel fıtığı nedenleri tek bir faktöre bağlı olarak değil, birden farklı durumun birleşmesiyle oluşur. Bunları sıraladığımızda;
- Mekanik zorlanmalar
- Yaşam tarzı
- Duruş şekli
- Disklerin yıpranması
- Travmalar
- Genetik yatkınlık
- Hazırlıksız ve ani yapılan ağır sporlar şeklindedir.
Uzun süre oturmak, disk içi basıncı artırır. Ayrıca kötü çalışma ve oturma pozisyonu da diskleri etkiler. Aynı şekilde hareketsiz yaşam tarzı ve aşırı kilo, bel fıtığı nedenleri arasındadır. Ağır yükü belden eğilerek kaldırmak, kaldırırken aynı anda gövdeyi çevirmek ve tekrarlayan ağırlık kaldırmak da yine bel fıtığı neden olur sorusunun yanıtları arasındadır.
Bel Fıtığı Belirtileri Nelerdir?
Bel fıtığı belirtileri yine birden fazla şekilde gözlemlenebilir. Ayrıca taşan disk dokusunun hangi sinire ne kadar baskı yaptığına göre değişkenlik gösterir. Bel fıtığı belirtileri genel olarak;
- Bel ağrısı
- Bacağa yayılan ağrılar
- Kaslarda güçsüzlük
- Duruş ve hareket pozisyon değişiklikleri
- Karıncalanma ve uyuşma olarak sıralanır.
İlk belirti genelde bel ağrısıdır. Keskin ve sızlayıcı olarak ortaya çıkabilir. Bazen ani başlarken, hareketle ya da öne değişmekle artar. Belde sertlik durumu da gözlemlenebilir. Belden kalça bölgesine ve baldıra doğru ağrılar gözlemlenebilir. Genelde tek bacakta görülen bu duruma ek olarak gülme veya hapşırma sırasında ağrılar keskin hale gelir. Bel fıtığı belirtileri olarak bacak, ayak parmakları ya da ayakta uyuşukluk hissedilebilir. Ağrı dağılımı etkilenen sinir köküne göre değişiklik gösterir.
Duruş ve hareketle ilgili değişikliklere bakıldığında ağrıdan kaçmak için bir yana doğru eğik durma gözlemlenebilir. Öte yandan bel çukurunda düzleşme, arabaya binme ya da yataktan kalkma gibi hareketlerde zorlanma olabilir. Yine gece aniden başlayan ağrı nedeniyle uyku bölünebilir. Son olarak parmak ucunda ya da topuklarda yürüyememe, ayağın yere sürtmesi ve bacak kaslarında incelme söz konusu olabilir.
Bel fıtığı belirtileri arasında acil müdahale gerektiren bazı durumlar vardır. Bunlar;
- Her iki bacakta beraber ilerleyen uyuşma ve güçsüzlük
- Cinsel işlevde kayıp
- İdrar tutamama
- İdrar yapamama
- Kasık, genital bölge ya da kalça içinde uyuşukluk hissi şeklindedir.
Bel Fıtığında Risk Faktörleri
Bel fıtığında en önemli risk faktörü yaştır. 30 ile 50 yaş arasında disklerin esneklik kaybı ve su kaybı nedeniyle risk artmaktadır. İleri yaşlarda ise disklerde sertleşme ve fıtıklaşma sıklığı azalır. Fakat omurganın daralması gibi farklı problemler gözlemlenebilir. Erkeklerde bel fıtığı, kadınlara göre daha sık görülür. Bunun nedeni ise ağır fiziksel işlerde daha fazla çalışılmasıdır. Yine genetik yatkınlık, doğuştan omurga yapısı ve daha önce geçirilmiş fıtık öyküsü, bel fıtığında riski artıran durumlar arasındadır.
Mesleki risk faktörleri ile ilgili olarak birçok etken sıralanabilir. Sık eğilip doğrulma, sürekli titreşime maruz kalma, uzun süre aynı pozisyonda çalışma ve ağır yük kaldıranlar ciddi risk altında olabilir. Elbette sağlık durumuyla ilgili faktörlere de dikkat edilmelidir. Sinir ve disk dokusunun iyileşme sürecini azaltan diyabet, omurga yapısını zayıflatan osteoporoz ve omurga travmaları başlıca risk faktörleri arasındadır.
Bel fıtığı risk faktörleri arasında değiştirilebilecek durumlar;
- Fazla kilo
- Obezite
- Sigara kullanımı
- Hareketsiz yaşam
- Ani ağır egzersizler
- Yanlış kaldırma teknikleri
- Kötü duruş
- Uzun süre oturma olarak sıralanabilir.
Bel Fıtığı Teşhisi Nasıl Konulur?
Her sağlık sorununda olduğu gibi bel fıtığı teşhisinde de hastalık öyküsü, fizik muayene ve görüntüleme teknikleri tercih edilir. Genelde ilk iki süreç, tanıyı büyük oranda ortaya çıkarır. Ağrının ne zaman başladığı, bölgesi, uyuşma ve idrar-dışkı kontrolü gibi durumlar sorulur. Yine doktor tarafından travma öyküsü, günlük alışkanlıklar ve meslek bilgisi hakkında veriler toplanır. Fizik muayenede duruş ve yürüyüş, bel hareketleri, düz bacak kaldırma testi ve ters düz bacak kaldırma testi uygulanır. Fıtığın hangi sinir köküne baskı uyguladığını anlamak için kas gücü incelenir. Reflekslerle beraber his muayenesi yapılır. Bazı hastalarda görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Bunlar;
- Bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans
- Direkt grafi yani röntgen
- Miyelografi şeklindedir.
Bel Fıtığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bel fıtığı tedavisinde ilk aşama ameliyatsız tedavidir. İlk birkaç günde ağrıyı artıran hareketlerden kaçınarak istirahat önerilir. Kasların zayıflamasını engellemek amacıyla uzun süreli yatak istirahati tavsiye edilmez. Bu süreçte ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler reçete edilir. Sinir ağrısına yönelik ilaçlar da ön plandadır. Şiddetli vakalarda hastaya kortizol tedavisi uygulanabilir. Sıcak uygulama, egzersiz programları, doğru duruş ve hareket eğitimi de fizik tedavi kapsamında ele alınır.
Ameliyatsız tedavilere yanıt vermeyen bireylerde cerrahi müdahale söz konusudur. Mikroiskektomi ameliyatıyla küçük bir kesi açılarak sinire baskı yapan fıtık parçası alınır. Daha küçük bir kesiyle yapılan endoskopik diskektomi de hastanın durumuna göre uygulanabilir. Bel fıtığı tedavisi için acil ameliyat gerektiren durumlar genelde idrar ve dışkıda kontrol kaybı, hızlı ilerleyen kas güçsüzlüğü nedeniyledir. Ameliyat sonrası iyileşme dönemi birkaç haftadır.
Sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
